TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG NGHỆ AN

https://khuyennongnghean.com.vn

Ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến góp phần nâng cao giá trị nông sản Nghệ An

Sau thu hoạch, thay vì bán nguyên liệu thô, nông sản nếu được chế biến, bảo quản tốt giá trị sẽ tăng lên gấp nhiều lần. Vì thế, những năm gần đây, cùng với hình thức bảo quản phổ thông là cấp đông hay hút chân không, nhiều doanh nghiệp, HTX và hộ kinh doanh ở Nghệ An đã đầu tư thiết bị công nghệ bảo quản, chế biến, kèm theo đó là xây dựng hồ sơ nhãn hiệu, xuất xứ qua đó nâng cao giá trị nông sản lên gấp bội.
Ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến góp phần nâng cao giá trị nông sản Nghệ An
Chế biến, nâng tầm hạt mắc ca
 Mô hình đầu tiên mà chúng tôi muốn đề cập đến là cơ sở chế biến mắc ca của anh Dương Tiến Thành ở xã Nghĩa Mai. Đây là mô hình khá mới ở Nghệ An bởi cây mắc ca gắn liền với vùng đất Tây Nguyên. Thế nhưng, bằng sự kiên trì và chịu khó, anh Thành đưa cây mắc ca về đất Phủ Quỳ và trở thành nông sản Nghệ An.
 Anh Thành cho biết: cây giống mắc ca được một ông bác họ Dương đưa về Nông trường Cờ đỏ ươm thử cách đây hơn 10 năm. Ban đầu chỉ có 50 cây, sau hơn 5 năm trồng thử cho quả bói, sau đó thấy phát triển tốt nên xin các chuyên gia nông nghiệp để nhân rộng. Tuy nhiên, do quy hoạch tại Nghệ An không có mắc ca nên chủ cơ sở phải xin phép Bộ Nông nghiệp và Nông thôn và UBND tỉnh thì mới tài trợ cho bà con một số xã trồng. Những ngày đầu trồng mắc ca có nhiều nghi ngại nên cơ sở cung cấp giống phải cam kết sau 4-5 năm trồng nếu không có quả sẽ đền bù 12 lần cây giống (65 nghìn đồng/cây) và bao tiêu sản phẩm.
Thực tế khảo nghiệm cũng cho thấy, trên thị trường có tới 15 loại giống mắc ca nhưng chỉ 6-7 loại phù hợp với điều kiện thời tiết Nghệ An. Sau 10 năm vừa làm tai ghép, lứa mắc ca đầu tiên trồng trên vườn đồi nhà anh Thành đã cho quả bói, vụ đầu tiên mỗi cây khoảng 10 kg. Sau vài năm cho quả bói, nhờ được chăm sóc đúng cách nên năng suất tăng dần, tối đa có thể đạt 40-50 kg quả/cây. Với giá bán quả tươi là 70 nghìn đồng/kg, mỗi cây cho giá trị 700 ngàn đồng và mỗi ha trồng 400-420 gốc thì doanh thu khoảng 280 triệu đồng/năm.
 Tuy nhiên, theo anh Thành, nếu chỉ bán quả tươi thì rất rẻ và lãng phí nên anh tập trung chế biến để nâng giá trị. Sau khi học hỏi tại các tỉnh về, anh về vay vốn và đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng cơ sở kho bãi và thiết bị sấy, bảo quản, chế biến… Có kho bãi và dây chuyền chế biến, mỗi năm anh thu hoạch trên 5 ha của gia đình thu mua từ các vùng trong tỉnh, tổng cộng khoảng 70 tấn mắc ca tươi sau đó sấy khô, chế biến thành 4-5 dòng sản phẩm là hạt mắc ca, nhân mắc ca, tinh dầu và rượu mắc ca nguồn gốc Nghệ An. Hiện 4 sản phẩm này đã được Chi cục chế biến và phát triển thị trường tỉnh công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao và bán trên thị trường.
Dù thành công bước đầu nhưng anh Thành vẫn cho rằng mới chế biến bước đầu và chưa chuyên sâu. Sắp tới, cơ sở đang đầu tư nghiên cứu chiết ghép giống; đồng thời cho ra mắt sản phẩm mới là mật ong mắc ca. Sở dĩ phải sản xuất dòng sản phẩm này là vì so với thủ phủ mắc ca ở Tây Nguyên và Tây Bắc, năng suất và sản lượng mắc ca ở Nghệ An không bằng nhưng chất lượng hạt thì không hề thua kém. Bên cạnh đó, cây mắc ca bắt đầu ra hoa từ tháng 11 -12 âm lịch sau đó thụ phấn tạo quả đến tháng 3 năm sau, vào mùa xuân nên rất phù hợp để nuôi ong.
Đại diện UBND xã Nghĩa Mai vui mừng: cơ sở thu mua và chế biến mắc ca của anh Dương Tiến Thành ngoài mở hướng cho cây trồng mới là mắc ca trên địa bàn còn có đóng góp quan trọng định hướng sản xuất theo hướng tuần hoàn khi tận dụng, thu mua vỏ hạt mắc ca bóc ra được gom lại, ủ với chế phẩm sinh học để sản xuất phân hữu cơ, bón cho cây xanh. Mỗi năm cơ sở sản xuất hàng trăm tấn phân hữu cơ vi sinh bón mắc ca và một số cây trồng khác khá hiệu quả.
Tận dụng lá dứa chế biến thành sợi bông dệt
Nếu như trước đây, nói đến cây dứa, nhiều người chỉ nghĩ sau khi thu hoạch chỉ phần quả là có tác dụng khi được bán tươi hoặc ép thành nước dứa đóng chai. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, nhờ có đầu ra và hình thức chế biến phong phú nên sản phẩm dứa ngày càng đa dạng và giá ổn định hơn. Người góp sức thay đổi góc nhìn đối với cây dứa không ai khác là HTX Anh em ta tại xã Quỳnh Thắng với sản phẩm dây chuyền thu mua và chế biến từ quả đến vỏ và nhất là lá dứa.
Ra đời từ năm 2020, sau gần 4 năm thử nghiệm, hôm nay dây chuyền đã vận hành ổn định hơn. Anh Đậu Phi Cảnh – Giám đốc HTX cho biết: mỗi năm HTX thu mua khoảng 1.000 tấn dứa quả để chế biến, ép thành nước dứa nguyên chất đóng chai, sấy thành sản phẩm dứa dẻo và sản xuất tinh dầu dứa rửa chén thảo mộc.
 Trở lại những ngày mới lắt nhắt, mỗi ngày dây chuyền chỉ dám thu mua 10-12 tấn lá nhưng nay vận hành ổn định nên bà con có từng nào lá là mua hết từng nấy. Những mớ lá dứa vốn là phế phẩm vứt đi sau thu hoạch dứa bỗng dưng được thu mua 1.500 đồng/kg, mỗi ha dứa, ngoài quả còn cho từ 35-40 tấn lá tương đương với 45-50 triệu đồng nên ai cũng phấn khởi.
Mặc dù giá trị chưa lớn, nhưng điều quan trọng là mở ra hướng nâng giá trị cây dứa. Ngoài ra, vỏ quả dứa và nước lá còn được nhóm tinh chế thành dầu rửa bát và chế biến làm phân hữu cơ bón trở lại cho dứa. 
Ông Đậu Phi Cảnh cũng tâm sự: dây chuyền chế biến là sản phẩm phối hợp của mấy anh em. Giai đoạn 2018-2019 dứa ế ẩm, giá sập sàn và em họ Đậu Phi Nam là Kỹ sư Bách khoa sang Nhật Bản làm việc, nhận thấy dây chuyền rút sợi tơ từ loại lá giống cây dứa ngô và dứa ở quê nhà nên đã tìm hiểu sâu hơn. Trở về nước, Nam đến Đại học Bách khoa Hà Nội đặt chế tạo dây chuyền chế biến sợi tơ từ lá dứa và mày mò tinh chỉnh.
Sau 3 năm thử nghiệm khá gian truân, đến cuối năm 2023 dây chuyền mới vận hành ổn định. Mỗi năm, ngoài đảm bảo đầu ra cho gần 500 ha dứa của 19 thành viên HTX, HTX còn vươn ra thu mua cho một số bà con trong xã, tổng sản lượng thu mua gần 1.000 tấn dứa quả gần 1.000 tấn lá dứa.
Giám đốc HTX Đậu Phi Cảnh cho biết thêm: dây chuyền chế biến sợi tơ từ lá dứa có thể chạy quanh năm nhưng do vụ thu hoạch dứa chủ yếu vào mùa hè nên 4 tháng phải ngừng. Mới đây, được sự hỗ trợ của Chi cục chế biến và phát triển thị trường và Trung tâm Khuyến nông tỉnh, HTX đang triển khai trồng 50 ha dứa nguyên liệu theo mô hình VietGAP và hữu cơ, trong đó phủ ni lông theo công nghệ tuần hoàn để xây dựng mã vùng trồng. Nếu mô hình thành công và giá dứa ổn định từ 10- 12 nghìn đồng/kg, mỗi ha dứa cho thu nhập từ 400-700 triệu/năm và diện tích vùng nguyên liệu dứa sẽ còn tăng lên.
Trao đổi với chúng tôi, ông Hồ Khắc Hiệp chủ mô hình dứa tại xóm Đồng Tâm chia sẻ: 2 năm nay giá dứa ổn định nên diện tích phát triển mới rất nhanh. Gia đình ông sau thu hoạch đã chuyển đổi đưa giống dứa mới MD2 vào trồng 3 ha đồi, thay thế dứa Queen. Tuy nhiên, phải chờ 18 tháng nữa mới biết hiệu quả.
Ông Hồ Anh Thắng- Chủ tịch UBND xã Quỳnh Thắng cho biết: nhờ diện tích và năng suất ngày càng tăng nên cây dứa Quỳnh Thắng ngày càng có vị thế trên thị trường, là địa chỉ mà nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đến thu mua. Hiện nay, để nâng cao hiệu quả, người dân đã chủ động trồng gối vụ để thu hoạch dứa quanh năm và giữ giá ổn định. Từ năm 2024 đến nay, do giá ổn định và trồng dứa có lời diện tích dứa của xã lên gần 2.000 ha, trong đó 2 năm lại đây, diện tích trồng mới khoảng 500 ha. Ngoài giống dứa cũ như Quen, người dân mạnh dạn đưa giống dứa mới năng suất cao là MD2 vào trồng mới thay thế diện tích dứa cũ. Bên cạnh đó, để tiết kiệm nước tưới, hạn chế cỏ dại, các hộ cùng mạnh dạn trồng dứa phủ ni lông. Hy vọng, với sự đồng hành của các doanh nghiệp trong thu mua, chế biến; đồng thời là tiếp sức từ chính sách hỗ trợ của tỉnh, vùng dứa Quỳnh Thắng sẽ là hạt nhân vùng nguyên liệu dứa Nghệ An.
Chia sẻ với chúng tôi, ông Thái Tuấn- Phòng Quản lý chất lượng nông sản, Chi cục chế biến và Phát triển thị trường tỉnh cho biết thêm: đây là 2 trong số các mô hình mới về bảo quản, chế biến mang lại giá trị cao cho nông sản. Hy vọng trong thời gian tới sẽ có nhiều mô hình chế biến chuyên sâu, công suất lớn hơn để mang lại giá trị gia tăng trong lĩnh vực nông nghiệp, thay chỉ vì bán nguyên liệu thô./.
Nguyễn Hải - Báo NA - nguồn TSKN
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây